"Well, I'm gonna get out of bed every morning... breathe in and out all day long.
Then, after a while I won't have to remind myself to get out of bed every morning and breathe in and out...
and, then after a while, I won't have to think about how I had it great and perfect for a while."

Δευτέρα, 2 Ιανουαρίου 2012

ΚΑΘΑΡΟΙ, ΠΙΑ


Το 2001 είδα μία παράσταση στην οποία έχω αναφερθεί πολλές φορές σ’ αυτό το μπλογκ. Σε αναρτήσεις, σε σχόλια... σε διάφορες χρονικές περιόδους... Πάντα μπροστά μου, πάντα σημείο αναφοράς. Προφανώς, με «σημάδεψε» που λένε. Κάπως έτσι πρέπει να ορίζεται αυτό το «με σημάδεψε». Στο ότι τόσα χρόνια μετά, τα συναισθήματα που μου προκάλεσε παραμένουν εκεί, παραμένουν αναλλοίωτα και παραμένουν σημείο αναφοράς σε ένα σωρό καταστάσεις που ζω και με παραπέμπουν απευθείας εκεί. Σ’ αυτήν την παράσταση και σε μία συγκεριμένη σκηνή. Όχι πως δεν το καταλάβαινα τη στιγμή που συνέβαινε. Ακόμα θυμάμαι πως ένιωσα τη στιγμή που διαδραματιζόταν η σκηνή που μου εντυπώθηκε περισσότερο απ’ όλη την παράσταση. Δεν έχω βιώσει ποτέ μου τόσο έντονα συναισθήματα κατά τη διάρκεια θεατρικής παράστασης. Είχε κοπεί η ανάσα μου, κάθε «γουλιά» αέρα που πήγαινα να πάρω, έβγαζε ήχο λυγμού, έτρεμαν τα άκρα μου και τα μάτια μου δάκρυζαν ασταμάτητα. Σοκ. Το έργο προχωρούσε κι εγώ δεν μπορούσα να σταματήσω πια να κλαίω. Θυμάμαι τα περίεργα βλέμματα των πλησιέστερων προς εμένα θεατών. Ένιωθα τα μη ειπωμένα σχόλιά τους και μου ερχόταν να σηκωθώ και να τους ουρλιάξω «ΤΙ ΣΤΟ ΔΙΑΟΛΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ ΕΣΕΙΣ ΤΟΣΗ ΩΡΑ?????????? ΑΝ ΔΕΝ ΝΙΩΘΕΤΕ ΟΠΩΣ ΝΙΩΘΩ, ΕΣΕΙΣ ΕΧΕΤΕ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ!!!!!!!!!».
Ήταν το «Καθαροί, πια» της Σάρα Κέην, σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Βογιατζή. Οπότε ήταν ο ιδανικός συνδυασμός: Κορυφαίο έργο, κορυφαία σκηνοθεσία. Πως να μην γίνει ό,τι καλύτερο έχω δει ποτέ μου στο θέατρο? Δεν ήταν παράσταση αυτό, ήταν εμπειρία ζωής και πραγματικά νιώθω τυχερή που το έχω «στις βαλίτσες μου». Έχω διαβάσει τη γνώμη του Βογιατζή για το έργο της Σάρα Κέην και καταλαβαίνω γιατί δημιούργησε αυτό το αριστούργημα. Δεν την προσέγγισε γιατί έγινε κάποια στιγμή της μοδός, γιατί υπήρχε το θέμα της αυτοκτονίας της, γιατί στάθηκε στα προφανή. Μεταφέρω από συνέντευξή του και θα καταλάβετε γιατί το έκανε: "Πέσανε να το φάνε το κοριτσάκι", λέει ο Λ. Βογιατζής, που δηλώνει ότι τα έργα της Κέιν τον συγκινούν ολοκληρωτικά: "Η επαφή μου μαζί τους έχει αλλάξει πράγματα στη ζωή μου, που ακόμα δεν τα ξέρω, αλλά τα διαισθάνομαι.". Όταν αυτοί είναι οι λόγοι που σε σπρώχνουν να καταπιαστείς μ’ ένα έργο, και όταν φυσικά είσαι καλλιτέχνης του βεληνεκούς ενός Λευτέρη Βογιατζή, το αποτέλεσμα είναι σχεδόν θεϊκό. Φυσικά τα μέγιστα συνέβαλαν οι εξαιρετικοί συντελεστές, θά ‘ταν μεγάλη παράλλειψη να μην το αναφέρω αυτό.
Με αφορμή μια πρόσφατη εμπειρία, μού ‘ρθαν πάλι όλα στη σκέψη μου. Πάλι με κυρίευσε αυτό το συναίσθημα – που δεν υπάρχουν λόγια να το περιγράψω – που με είχε πλημμυρίσει σε μία σκηνή εκείνης της παράστασης. Οπότε ήταν δύο οι λόγοι που μ’ έσπρωξαν σ’ αυτήν την ανάρτηση. Πρώτον, ότι ήθελα να υπάρχει σ’ αυτό το μπλογκ ειδική και ξεχωριστή αναφορά σ’ αυτήν την παράσταση, κι όχι μόνο τα σκόρπια λόγια εδώ κι εκεί. Δεύτερον... Το δεύτερο είναι αρκετά πολύπλοκο, γι’ αυτό θα το πιάσω στο Β΄μέρος.
Το έργο, στο πρωτότυπο («Cleansed»), μπορούν να το διαβάσουν όσοι έχουν οικειότητα με την αγγλική γλώσσα εδώ: http://www.scribd.com/doc/24140567/Sarah-Kane-Cleansed διαφορετικά συστήνω ανεπιφύλακτα να αγοράσουν το βιβλίο από την παράσταση της Νέας Σκηνής του Λ. Βογιατζή, σε μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη.
Εν τω μεταξύ όμως, έψαξα λίγο στο ίντερνετ να βρω πληροφορίες για το έργο, ώστε να δώσω εδώ μία γεύση, αλλιώς τι νόημα θα είχε η ανάρτηση/αφιέρωση! Έτσι βρήκα κάτι το οποίο ήταν αρκετά κοντά στις δικές μου απόψεις και από αυτό θα πάρω κομμάτια να σας μεταφέρω. Και – ΦΥΣΙΚΑ – δεν πρόκειται να καπηλευτώ τον πνευματικό κόπο ενός άλλου ατόμου, παρουσιάζοντά τα ως δικά μου, γι’ αυτό ενημερώνω για την πηγή: http://invenio.lib.auth.gr/record/122567/files/lykourgioti.pdf?version=1 η οποία είναι Διπλωματική Εργασία για Μεταπτυχιακό της Ασπασίας Λυκουργιώτη τον Απρίλιο του 2010. Θα παραθέσω μερικές πληροφορίες για το έργο γενικά, αλλά όσον αφορά την πλοκή, δεν θα μεταφέρω κάτι από τις ιστορίες όλων των προσώπων, παρά μόνο ό,τι αφορά τον Καρλ, που είναι και ο ήρωας της σκηνής στην οποία αναφέρομαι εξ αρχής για το πόσο με σημάδεψε:
ΚΑΘΑΡΟΙ, ΠΙΑ (ΣΑΡΑ ΚΕΗΝ)
Στο επόμενο έργο της, μέσα σε μια οργουελική ατμόσφαιρα, η Κέιν γράφει έναν εφιάλτη διάλυσης και κατασκευής σεξουαλικών ταυτοτήτων. Στο Καθαροί, πια ο Τίνκερ σαν άλλος μεγάλος αδελφός βλέπει και ακούει τα πάντα, αλλά συγχρόνως είναι και το εκτελεστικό όργανο που μαζί με τους αόρατους ανθρώπους ασκούν τη βία στους χώρους του ιδρύματος που διαδραματίζεται το έργο. Το ίδρυμα αποκαλείται πανεπιστήμιο και ως εκ τούτου γίνεται ένας συσχετισμός της επιτελεστικής κατασκευής των ταυτοτήτων διαμέσου της βίας του λόγου που υπάρχει στο πανεπιστήμιο, με την κατασκευή των ταυτοτήτων διαμέσου της σωματικής βίας που σαν εφιάλτης αναπαρίσταται στο έργο. (...)
(...) Η αίσθηση όμως που κυριαρχεί και συνδέει ως εκ τούτου όλο το έργο, αφορά το σύνολο της τρομοκρατίας και βίας που ασκεί ο Τίνκερ και οι αόρατοι άνθρωποι στα υπόλοιπα πρόσωπα. Το έργο διαδραματίζεται σε διάφορα δωμάτια, το Λευκό, το Μαύρο, το Κόκκινο, το Στρογγυλό δωμάτιο καθώς και το προαύλιο και το φράχτη του πανεπιστημίου. Βία ασκείται σε όλους τους χώρους αλλά φτιαγμένο μόνο γι’ αυτό το σκοπό είναι το κόκκινο δωμάτιο. Την ιδέα των δωματίων η Κέιν φαίνεται να έχει πάρει απ’ ευθείας από τον Όργουελ και έτσι καταφέρνει να δημιουργήσει την αίσθηση ενός αφαιρετικού και πολυσήμαντου χωροχρόνου που παραπέμπει στο μέλλον όσο και στο παρελθόν, όπως οι εφιάλτες του γερμανικού εξπρεσιονισμού. Ουσιαστικά όμως η ατμόσφαιρά του έργου αφορά ένα έντονα ψυχολογικό δράμα που θέλει να ανασύρει και τα ελάχιστα ακόμα τραύματα του θεατή πλήττοντας τους παρόντες μηχανισμούς κατασκευής ταυτοτήτων.(...) Στο έργο η επιθυμία των προσώπων εμπλέκεται ή πολλές φορές συμπορεύεται με τους εξωτερικούς τους καταναγκασμούς ή τη βία που τους ασκείται. Με ψυχαναλυτικούς όρους θα μπορούσαμε να πούμε πως κάτι τέτοιο σχετίζεται και με την ενοχή που έχουν τα πρόσωπα για την επιθυμία τους, η οποία τα οδηγεί σε μια μαζοχιστική ή σαδομαζοχιστική εκζήτηση. (...) Ο Τίνκερ δεν κάνει τίποτε άλλο από το να καθοδηγεί τους ίδιους τους εαυτούς στο να στρέφονται εναντίον τους, εγείροντας απλά τις ενοχές τους.(...) Επαναλαμβάνονται δηλαδή οι κανόνες και τα σύμβολα της επιθυμητής έμφυλης κανονικότητας, με τρόπο που να διδάσκονται, αλλά και να υπονοούν τον αποκλεισμό του διαφορετικού. (...) Η επιβαλλόμενη συνήθεια – επανάληψη μιας ψευδούς κανονικότητας αφομοιώνεται με τον καιρό από το άτομο και έτσι η κάθε προσπάθεια ανατροπής της στρέφεται και εναντίον του εαυτού.(...)
(...) Η Κέιν ζωντανεύει τους εσωτερικούς εφιάλτες της καθώς η δική της καλλιτεχνική δουλειά δεν αφορά μόνο το να πολιτικοποιήσει το θεατή, αλλά και να του προσφέρει μια ψυχολογική κάθαρση διαμέσου της ταύτισης με τους ήρωες. Αυτή η κάθαρση στο Καθαροί, πια δεν αφορά μόνο τη συνειδησιακή νομιμοποίηση της επιλογής του φύλου και την απενοχοποιημένη κατάργηση μιας επιβεβλημένης ταυτότητας, αλλά αφορά ακόμα και τη δυνατότητα του να ελπίζει κανείς στην αγάπη. Ο τελικός σκοπός αυτού του ιδρύματος είναι να αποκτηνώσει τα άτομα και να τα κάνει ανίκανα για κάθε συναισθηματική εμπλοκή, ανίκανα για αγάπη. Ο λόγος ή αλλιώς η λογική της επιβίωσης απορρίπτει τον έρωτα και την αγάπη ως φαντασιακή δημιουργία. Ο Κάρλ αναγκαστικά θα χάσει τον Ροντ και ο Ρόμπιν την Γκρέης αφού πρώτα εξευτελιστούν μπροστά τους, καθώς αναμφίβολο θύμα αυτού του ακαδημαϊκού ιδρύματος είναι ο ίδιος ο έρωτας.(...)
(...)Παρά το ότι η Κέιν θεωρεί πως ο Βόυτσεκ του Μπύχνερ είναι το πιο σημαντικό διακείμενο για το « Καθαροί, πια» είναι δύσκολο να μη δει κανείς πόσο κοντά βρίσκεται το κεντρικό θέμα του έργου της στο 1984 του Όργουελ - έργο που λειτουργεί και σαν ερμηνευτικό κλειδί για τον έρωτα. Στο 1984 ο Όργουελ, όντας περισσότερο πεζολογικός, κάνει σαφείς τους λόγους για τους οποίους σε μια ανελεύθερη κοινωνία - θεσμός της οποίας είναι και το πανεπιστήμιο - ο έρωτας είναι απαγορευμένος. Ο έρωτας στα χρόνια του Μεγάλου Αδελφού θεωρείται ανεξέλεγκτος, ανατρεπτικός, απρόβλεπτος, και κυρίως αντιπαραγωγικός γι’ αυτό πρέπει να σβηστεί από την κοινωνία ακόμα και η μνήμη του. Προφανώς οι λόγοι για τους οποίους η αγάπη και ο έρωτας δεν μπορούν να συνεχίσουν να υπάρχουν στο ίδρυμα του «Καθαροί, πια», αν και η Κέιν δε το αναφέρει, είναι λίγο - πολύ οι ίδιοι με αυτούς του 1984. Ο Τίνκερ είναι παντού όπως και ο Μεγάλος Αδελφός και στόχος του είναι να πλήξει κάθε ελπίδα.(...)
Ο ΚΑΡΛ
(...) Ο Κάρλ ζητάει από το Ροντ να ανταλλάξουν δακτυλίδια αρραβώνα. Ο Τίνκερ τους παρακολουθεί και μεταφέρει τον Καρλ στο κόκκινο δωμάτιο όπου μπροστά στον Ροντ τον βασανίζει αναγκάζοντάς τον να πει «Όχι εμένα - τον Ροντ». Στη συνέχεια του απαγορεύει να ζητήσει συγνώμη από τον Ροντ, κόβοντάς του τη γλώσσα όταν πάει να μιλήσει, τα χέρια όταν πάει να γράψει και τα πόδια όταν πάει να χορέψει έναν χορό αγάπης για τον Ροντ.(...)
Όποιος αφιέρωσε λίγο χρόνο να διαβάσει όλα τα παραπάνω, θα είδε την αναφορά στον Καρλ, τον ήρωα που ξεχώρισα, και τα περί των ακρωτηριασμών του. Δυστυχώς, δεν θυμάμαι το όνομα του ηθοποιού που υποδύθηκε τον Καρλ στην εν λόγω παράσταση, πράγμα απίστευτο, αν σκεφτεί κανείς ότι θυμάμαι όλους τους άλλους, εκτός από αυτόν που λάτρεψα!!! Ο Βογιατζής, ο Κουρής, η Μουτούση, ο Λούλης... Αλλά τον Κάρλ... ΔΕΝ. Σεντόνι! Κάτι ίσως σημαίνει αυτό, αλλά δεν αντέχω άλλη ανάλυση... (θα καταλάβετε γιατί το λέω αυτό, στο Β΄μέρος).
Να διευκρινήσω ότι λόγω της περιληπτικής αναφοράς στις ιστορίες των ηρώων, γράφτηκε στο παραπάνω απόσπασμα «σε σειρά» και «μαζεμένα» ο ακρωτηριασμός του Καρλ. Κατά την παράσταση, αυτό εκτυλίσσεται σταδιακά. Όσο παρακολουθούμε τις ιστορίες των πιο κεντρικών ηρώων, επανερχόμαστε ανά διαστήματα στον Καρλ, ο οποίος «δεν βάζει μυαλό», συνεχίζει να διεκδικεί την αγάπη και κάθε φορά που το εκδηλώνει με κάποιο τρόπο και πέφτει αυτό στην αντίληψη του πανταχού παρόντος Τίνκερ, οδηγείται στην αίθουσα βασανιστηρίων, όπου ο Τίνκερ του αφαιρεί κι ένα ακόμα μέλος.
Το σκηνοθετικό εύρημα γι’ αυτές τις «εκδηλώσεις» του Κάρλ που πήγαιναν κόντρα στο κατεστημένο, ήταν να χορεύει παθιασμένα υπό τους ήχους μιας εκπληκτικής μουσικής που έντυνε την παράσταση από τον Κωνσταντίνο Βήτα. Έτσι, κάθε λίγο, βλέπουμε τον Καρλ να χορεύει μια χωρίς γλώσσα, μια χωρίς το ένα χέρι, μια χωρίς χέρια, μια στο ένα πόδι... και φτάνει η στιγμή που του κόβουν και το δεύτερο. Πέρα από το σοκ και την φρίκη που συνόδευαν πάντα τις σκηνές του ακρωτηριασμού – ήταν άκρως ρεαλιστικές και αληθοφανείς στην παράσταση! – αυτήν τη φορά, έχοντας δει όλες τις προηγούμενες και ξέροντας πια το μοτίβο, μένεις με κομμένη την ανάσα περιμένοντας να δεις πως θα είναι πια ο Καρλ... Θα συμμορφωθεί? Θα εγκαταλείψει? Κι αν δεν?... ΠΩΣ??????? Έχει μείνει πια ένα σώμα μ’ ένα κεφάλι... Ήταν τόσο αριστοτεχνικά στημένο όλο αυτό, που ένα κομμάτι μου παρακαλούσε να κάτσει ο Καρλ «στ’ αυγά του» γιατί δεν άντεχα να βλέπω τις συνέπειες της επιμονής του στο να παραμείνει αυτό που είναι και να θέλει αυτά που θέλει, κι ένα κομμάτι μου παρακαλούσε να μην το βάλει κάτω, ακόμα κι αν σήμαινε το τέλος του. Ε... κι ακολουθεί Η Σκηνή. Η ΣΚΗΝΗ. Ο Καρλ, ή μάλλον ό,τι έχει απομείνει από τον Καρλ, χορεύει κάτω από μία καταρακτώδη βροχή...
Ούτε σε δέκα ζωές δεν θα το ξεχάσω αυτό το πράγμα. Ούτε.
(συνεχίζεται...)




~ ~ ~


Υ.Γ. Βρήκα εδώ μία συνέντευξη του Κωνσταντίνου Βήτα απ’ όπου παραθέτω:
- Θα γυρίσω λίγο πίσω το χρόνο. Το τραγούδι «Το κύμα» είναι εντελώς ταξιδιάρικο. Υπό ποιες συνθήκες γράφτηκε; Πως προέκυψε;
- Το κύμα γράφτηκε για την παράσταση Καθαροί πια (Cleansed) της Sarah Kane σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή. Το 1998 γνώρισα την Sarah ένα χρόνο πριν αυτοκτονήσει, και της το αφιέρωσα. Το 2002 το συμπεριέλαβα στο άλμπουμ «Για σένα με αγάπη» γιατί και για μένα ήταν ένα ιδιαίτερο κομμάτι.

1 σχόλιο:

  1. Επειδή το θεωρώ ΚΑΙ γελοίο ΚΑΙ τραγικό, να γράφω όοοοολη αυτήν την ανάρτηση και να μην αναφέρω το όνομο του ηθοποιού τον οποίο υμνώ, έψαξα κι επανήλθα:

    Είναι ο Θάνος Σαμαράς, και χάρηκα ιδιαιτέρως που έμαθα ψάχνοντας πως ήταν υποψήφιος για το βραβείο Χορν εκείνης της σαιζόν. Δεν συμβαίνει συχνά να είναι κάποιος υποψήφιος με μη πρώτο ρόλο. Σπανίως έχει συμβεί και φανταστείτε πόσο θα πρέπει να έχει ξεχωρίσει κάποιος, για να συμβεί κάτι τέτοιο. Γι' αυτό το χάρηκα. Του άξιζε και με το παραπάνω κι ας μην το είχε πάρει. ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟΣ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή